Libria.pl

Niewielka książka, 124 strony na których zamieszczono cztery krótkie opowiadania. Motyw przewodni, to jak sam tytuł wskazuje – świat postapokaliptyczny. Wszyscy autorzy, to uznani pisarze w swoim gatunku literackim, często nagradzani. John Maclay tak uzasadnia przyczynę powstania tej antologii:

Podejście musi być inne. Od czasu niespokojnych i poszukujących lat sześćdziesiątych nie nastąpił żaden postęp w sprawach dotyczących groźby nuklearnej. Nastąpiło coś wręcz odwrotnego. Jeśli problem ten nie zostanie rozwiązany, to okaże się, że komuniści i liberałowie, konserwatyści i reakcjoniści, wszyscy oni będą tylko tematem rozmów i sporów. Staną się gatunkiem wymarłym, jak wszystko inne na Bożej ziemi. Mówi się, że wojna nuklearna jest niewyobrażalna. Ale nieustannie rozmyśla się o niej w kołach wojskowo-przemysłowych. W silosach czekają pociski umieszczone pod zielonymi polami Kansas czy Ukrainy. Wojna nuklearna byłaby szaleństwem. Ale broń nuklearna jest rzeczywistością.

“Dom życia” J. N. Williamson

Opowiadanie składa się z trzech historii prowadzonych równolegle, co ciekawe, każda z osobna mogłaby być oddzielnym opowiadaniem. Wszystkie postacie umiejscowione są w bliżej niesprecyzowanym czasie i miejscu. Jedynie co można wywnioskować, to fakt, że “zagłada” jest przeszłością.
Pierwsza z historii przedstawia starsze małżeństwo, które toczy między sobą spór o to czy pozostać do końca swoich dni w jednym miejscu, czy też może wyruszyć dalej. Mężczyzna pragnie poszukać rodziny, sądzi, że na pewno ktoś z najbliższych przeżył. Kobieta jest sceptyczna. Po dłuższej konfrontacji słownej i wielokrotnych nawiązań do normalnego życia “przed”, wyruszają w miasto. Nieoczekiwanie jedno z nich ginie…
Druga historia opowiada o spotkaniu lekarza z kobietą w ciąży. Obydwoje wspominają dawne czasy, a jednocześnie trwa pomiędzy nimi niepokojąca atmosfera. Lekarz nie chcę przyjmować dziecka na świat, wie doskonale, że nie będzie zdrowe. Matka chcąc mieć powód do życia postanawia nie zabijać dziecka, choć wie doskonale jak to się może skończyć . W trakcie porodu okazuje się, że lekarz po tych wszystkich (wcześniejszych) zabiegach zaczyna tracić zmysły, zbliża się do szaleństwa… pytanie tylko, czy ten obłęd można nazwać sprzeciwem wobec tak zdegenerowanego świata, czy jest to tylko chwilowa reakcja na to, co przed chwilą zobaczył?
Trzecia historia przedstawia człowieka, który obudził się w szybie kopalnianym. Jedynie co pamięta, to chwilę samego upadku. Ma połamane nogi, jest głodny i porasta sierścią. Po wielu trudach udaje mu się wydostać z dziury. Rozpoznaję okolicę w której wychował się całe życie a wraz z nią powracają wspomnienia. Głód i silnie napromieniowane powietrze zmuszają go jednak do ponownego schronienia się w szybie, który wcześniej pozwolił mu przeżyć. Wbijając zęby w kawałek mięsa ociekającego krwią (wymowna sugestia co do pochodzenia tego mięsa!) obserwuje nadchodzącą noc, światło powoli gaśnie…
Biorąc pod uwagę długość tych tekstów, jestem naprawdę pełen podziwu. Świetnie nakreślone postacie. Całość opowiedziana bez zbędnego patosu i nadmiernej szczegółowości. Opowiadanie można potraktować jako manifest przeciw “przyczynom zagłady”, bo jak sugeruje autor, dzień ten, sprawia, że przyszłość i przeszłość stają się oczywiste, a przecież tak nie powinno być, bo wtedy życie staje się koszmarem, a koszmar życiem.

“Mocne małe szwy na plecach martwego mężczyzny” Joe R. Lansdale

Kolejne opowiadanie oparte jest na formie dziennika spisanego przez głównego bohatera – Paula Mardera. Opisuje w nim bardzo zwięźle wydarzenia, które nastąpiły po zrzuceniu “Wielkiej Jedynki.” Dużo w tych relacjach poświęca miejsca rodzinie. Wspomina ostatni dzień w którym widział córkę Rae, ucieczkę z żoną Mary do schronu po której dowiadujemy się, że Paul pracował w placówce rządowej odpowiedzialnej za stworzenie broni masowej, która nie tylko zmieniła świat, ale przede wszystkim zniszczyła jego całe życie rodzinne. Po kilku latach w schronie, w którym zabójstwa i samobójstwa były codziennością, małżeństwo wraz z grupą ludzi postanawia wydostać się na zewnątrz. W surowym i wymarłym postapokaliptycznym klimacie kompanii spragnieni i głodni – po spożyciu wcześniej upolowanego wieloryba – umierają. Niespodziewanie ich ciała zaczynają obrastać w pnącza dzikiej róży, przed którymi małżeństwo musi uciekać. Udają się w drogę, której kres wieńczy brak paliwa w samochodzie, a na drodze pojawia się dobrze zachowana latarnia morska. To w niej znajdują ostatnie schronienie, a Paul sposobność do napisania dziennika, w którym obok zaistniałych wydarzeń, dużo miejsca poświęca na wspominaniu córki i opisywaniu relacji łączących go z żoną. Samotność przeplata się z szaleństwem (Paul często personifikuje dziennik, zwracając się do niego, jak do członka rodziny), które to zawiera się w nienawiści, jaką Mary czuję po utracie córki. Ból ten jest również udziałem Paula. Tatuaż z wizerunkiem córki, który Mary pieczołowicie wykonuje na plecach męża staje się jedynym elementem łączącym ich emocjonalnie. Jest również symbolem szaleństwa, bólu i perwersji Paula, który staje się codzienną rzeczywistością obojga, i który prowadzi tylko w jedno miejsce.
W moim przekonaniu jest to najlepsze opowiadanie w całej antologii. Niezwykle pomysłowe, mocno surrealistyczne i nacechowane emocjami odległymi od brutalności, ale niepozbawionymi silnego zabarwienia seksualnego, które wyjątkowo dobrze kontrastują z szaleństwem głównego bohatera.

“Widok z góry Futaba” Jessica Amnada Salmonson

Kolejne surrealistyczne i osobliwe opowiadanie. Bardziej zbliżone do gatunku baśniowej fantasy. Fabuła w całości opiera się na konfrontacji siłowej (i duchowej) kapłanki Neroyume ze złym Mnichem, który okazuje się złym duchem. Świat, który przemierza kapłanka w poszukiwaniu swojego przeciwnika jest nie tylko zniszczony, jest w dużym stopniu ohydny, podobnie jak stworzenia, które napotyka podczas wędrówki. I nie zawsze są to ludzie. Czasami są to duchy, a czasami zwierzęta obdarte ze skóry. Czy w powszechnym zniszczeniu można rozpoznać zło i dobro? Po której stronie jest Neroyume? Odpowiedzi na te pytania przynosi ostateczna walka kapłanki z mnichem. Jej wynik wcale nie jest taki oczywisty.

“Gedeon” Mort Castle

Krótkie opowiadanie w specyficznym dla autora stylu, z niebywałym pomysłami, jak zwykle sięgającymi do źródeł popkultury i historii. Tym razem Mort połączył wątki Wietnamu z postacią biblijną – izraelskim sędzią i przywódcą wojskowym Gedeonem.
Tytułowy Gedeon to były żołnierz biorący udział w wojnie wietnamskiej. Po licznych zbrodniach zostaje skazany w swoim kraju na śmierć. Po wielu latach w więzieniu wychodzi na jaw, że pochodził on z rodziny patologicznej, był analfabetą i to w dużej mierze przyczyniło się do tego, że czynienie zła było dla niego czymś naturalnym. Wszystko zmieniło się podczas pobytu więzieniu. W oczekiwaniu na wyrok zaczyna czytać książki, uczyć się, w końcu za namową strażnika więziennego zapoznaje się z Biblią. Jest sceptyczny, nie wierzy, że jest dzieckiem Boga. Nie wierzy, że On jest w stanie mu pomóc. Podobnie jak biblijny Gedeon oczekuje na cud. Pewnego dnia Gedeon staje się wolnym człowiekiem, biblijne runo Gedeona następuje w dniu zagłady.
Wybornie naszkicowana fabuła. Przewrotne wieloznaczne aluzje. Mnóstwo sugestii, wszystko skąpane w dużej ilości finezyjnych kolokwializmach. Dla fanów pisarstwa Amerykanina pozycja obowiązkowa. W “Gedeonie” na próżno szukać środków właściwych (nadprzyrodzonych) dla horroru. Mało jest również fantastyki. Mort Castle ponownie – wręcz chciałoby się rzec – tradycyjnie już, wyrusza w głąb ludzkiego umysłu, bo tam zaczyna się najgorszy horror… dnia codziennego.

Red. John Maclay “Zagłada”, język oryginału: amerykański, 126 s., Poznań 1991, wydanie I, oprawa miękka, 115×170 mm, Wydawnictwo Rebis, ISBN: 83-85202-19-6.